Çorum

Hattuşaş

Aslanlı Kapı
Aslanlı Kapı
Hiyeroglifli Oda
Hiyeroglifli Oda
Hattuşaş
Hattuşaş
DSC_0635
DSC_0635
Hiyeroglifli Oda
Hiyeroglifli Oda
Kral Kapısı
Kral Kapısı
Yerkapı
Yerkapı
Aslanlı Kapı
Aslanlı Kapı
Yerkapı
Yerkapı

Bazı kaynaklarda Hattuşa, bazı kaynaklarda ise Hattuşaş olarak geçen şehir Hititler'in geç tunç çağı dönemindeki başkentidir. Çorum il merkezinin 82 km güneybatısındaki günümüzdeki adıyla Boğazkale ilçesinde bulunmaktadır.

 

Peki kimdir Hititler?

 

Tarihte büyük önem kaplayan, ilkleri yapan, yönetim ve yaşayış şekilleriyle demokratik bir devlet olan Hititler M.Ö. 2000 yılından M.Ö. 8. yüzyıla kadar Anadolu’da hüküm sürmüştür.

Konuştukları dilin Çerkes diline benzemesi sebebiyle Kafkaslar tarafından Anadolu’ya geldikleri tahmin edilen Hititler, kendilerini Nesice konuştukları için “Nesililer” olarak adlandırmışlardır.

 

Hititlerin yıkılışıyla ilgili tarihte birçok rivayet bulunmaktadır. Bunlardan birincisi son hükümdar döneminde Anadolu’daki huzursuzlukların ve ülkedeki kıtlığın baş göstermesi ve halkın Kral’a olan inancını yitirmesidir. Bir diğer rivayete göre ise Hitit’lerin deniz kavimleri tarafından yani Batı denizlerinden gelen istilacılar tarafından yıkıldığı yönündedir. Fakat tarihi belgelerle de kanıtlanan asıl sebep; son Kral döneminde Aristokrasi’de baş gösteren çatışmaların ve bölgede yapılan savaşların etkisiyle devletin yıprandığı ve Hititlerin tarihin tozlu sayfalarına gömüldüğüdür.

 

Siyasi Yapı

Kral ve kraliyet ailesinden seçilen kişilerin yönettiği ülke, esasen tarihte ilk meclis olma özelliğini de taşıyan ve “Pankuş (İmparatorluk Meclisi)” adı verilen meclise hem kararları oylama hem de Kral’ı denetleme hakkı vermiştir. Ülkenin mutlak hâkimi olan Kral’ı dahi denetleme yetkisi verilen bu meclis, ortaya çıkan ülke sorunlarında da fikirlerini sunardı. Pankuş meclisinde yönetim ile ilgili alınan kararlar üyelerin oy birliğine sunulurdu. Aynı zamanda bu meclisin bir özelliği de üyelerin eşit haklara sahip olmaları ve düşüncelerini hiçbir etki altında kalmadan açıklayabilmeleridir. Kraliçelik hakkı kral ölse bile ölünceye kadar devam ederdi. Eskisi ölmeden yenisi kraliçe olamazdı. Yani tecrübeye önem verirlerdi. Bu sebeple ilk demokratik devletlerden biri sayılırlar.

 

Hititlerde yaşam

Hititlerde halkın başlıca geçim kaynağı tarımdı. Hayvancılık da yapılıyordu. Ticaret yaparak zengin olanlarda vardı. Yolların bakımı yerel yönetimlerce yapılıyordu. Gümüş çubukları ticarette para yerine kullanıyorlardı.

 

Yazı

Kullandıkları yazı olan Çivi yazısında, Akkadça ve Sümerce yazı işaretlerini aynen almışlardı. Diplomasi lisanları ise Akadca idi.

 

Kişilik Hakları

İnsan yaşamına ve kişilik haklarına büyük önem vermişlerdir. Krallık topraklarında herkes dininde ve dilinde serbestti.

Aşağılayan ve acımasız cezalar uygulamazlardı.

Ölüm cezaları büyü yapanlarla krala karşı gelenlere veriliyordu. Kralın ölüm cezasını kaldırma yetkisi vardı. Kölelerin bile hakları vardı. Özgür bir kadınla evlenebiliyorlar, kadınlar özgürlüklerini kaybetmiyordu. Başlık parası zorunluydu. Ayrılsalar bile çocuklar paylaşılırdı. Köleler parasını ödeyerek özgür kalabiliyordu.

 

Evlilik

Anadolu'da Hititlerden itibaren Anaerkil düzen yerini ataerkil düzene bırakmıştır.

Kardeş ilişkileri ve evliliği çok kötü karşılanırdı Ensest ilişkinin cezası ölümdü. Kadınla erkek eşdeğerdi. Ayrım yapılmazdı. Harem sadece sarayda vardı . Halk arasında çok eşlilik geleneği yoktu. Kraliçenin de yetkileri krala yakındı. Evlenecek erkek kızın babasına Kuşata denilen başlık parası verirdi. Erkek evlilikten vazgeçerse parayı geri alamazdı.

Evlendikten sonra kadın zina yaparsa cezası ölümdü.

Evli erkek zorla birine sahip olursa cezası ağırdı ama kadının evinde yakalanırsa ceza yoktu. Hititlerde boşanma ve veraset kanunları da ele geçmiştir. Tabletlere göre aile en az 8-10 kişiden oluşuyordu.

 

Kadeş Savaşı ve Barış Antlaşması

M.Ö. 1274 tarihinde II. Ramses ile Muvattalli arasında Kadeş önünde büyük bir meydan savaşı yapılmış ve Kadeş Antlaşması ile sonuçlanmıştır. Bu antlaşmaya bağlı olarak II. Ramses savaştan önce aldığı yerleri boşaltmış, Kadeş Şehri Hititlere kalmıştır.

 

Kadeş Barış Antlaşması sırasında orduda çıkan bir isyanda, Muvattalli öldürülmüştür. Antlaşma, onun yerine geçen III. Hattuşili tarafından imzalanmıştır. (M.Ö. 1269) Bu antlaşma dünya tarihinde eşitlik ilkesine dayanan en eski antlaşmadır. Antlaşma çivi yazısıyla gümüş plakalar üzerine Akadca olarak yazılmıştır. Ayrıca Kralın mührünün yanında Kraliçenin mührü de vardır.

 

Bu antlaşmanın gümüş levhalara kazınmış olan asıl metinleri kayıptır. Mısır’da tapınakların duvarlarına kazınan antlaşmanın bir nüshası da, Boğazköy kazılarında kil tablet olarak bulunmuş olup İstanbul Arkeoloji Müzesinde sergilenmektedir. 
Kadeş antlaşmasının Hattuşaş’da bulunan çivi yazılı tabletinin büyütülmüş kopyası New York’ta Birleşmiş Milletler Binasında asılıdır. 

Hattuşaş (Boğazköy)

Hitit İmparatorluğunun başkenti olan Hattuşaşı açıkçası daha sağlam bekliyordum ne yalan söyleyeyim (Çok şey istiyorum biliyorum bu kadar eski bir kalıntıdan ama). Biraz hayal kırıklığına uğradım. Yine de Aslanlı kapı, hiyeroglifli oda ve siyah taş enteresandı.